’ศูนย์ความรู้กินได้’ ต้นแบบแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตในชุมชน

          ฟาฏินา  วงศ์เลขา
          ห้องสมุดถือเป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาเรียนรู้ไม่ว่าจะเป็นการศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ หรือการศึกษาตามอัธยาศัย  เพราะเป็นแหล่งรวมทรัพยากรสารสนเทศต่าง ๆ อย่างหลากหลาย เป็นสื่อกลางช่วยกระตุ้นให้มีนิสัยรักการอ่านและการศึกษาค้นคว้า เกิดการเรียนรู้อย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง รวมถึงการตอบสนองความต้องการในการแสวงหาความรู้เฉพาะบุคคลที่จะก่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างไม่มีที่สิ้นสุด  ซึ่งถือว่าห้องสมุดเป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตที่สำคัญในการพัฒนาคนให้สมบูรณ์  ดังคำกล่าวของโรเจอร์ เบคอน นักปราชญ์ชาวอังกฤษที่ว่า การอ่านทำให้เป็นคนเต็มคน
          หัวใจสำคัญของการบริการห้องสมุดที่ทุกท่านคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นการบริการรับและจ่ายหนังสือ  บริการหนังสือจอง  บริการแนะนำหนังสือใหม่ หนังสือดี หรือหนังสือที่น่าสนใจ  บริการตอบคำถามและช่วยการค้นคว้า  บริการรวบรวมจัดทำบรรณานุกรม  บริการถ่ายทำสำเนาเอกสาร  บริการอินเทอร์เน็ต รวมถึงบริการจัดกิจกรรมต่าง ๆ  เช่น การจัดนิทรรศการ การจัดอภิปรายบรรยาย การแข่งขันทางด้านวิชาการ การเล่านิทาน การแสดงหุ่นกระบอก การแสดงละคร การแข่งขันต่าง ๆ  เป็นต้น
          หลายท่านเริ่มคุ้นชินกับคำว่า ห้องสมุดมีชีวิต เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมานี่เอง เนื่องจากเป็นนโยบายกระทรวงศึกษาธิการที่ให้ความสำคัญกับการสร้างเสริมและปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน  โดยการเน้นให้สถานศึกษาแต่ละแห่งจัดบรรยากาศห้องสมุดให้มีชีวิตชีวา  เน้นสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการศึกษาค้นคว้า  มีบริการและกิจกรรมที่หลากหลายต่อเนื่อง สอดคล้องกับความต้องการและความสนใจของกลุ่มผู้ใช้บริการ  เพื่อสร้างความพึงพอใจและมีความสุขในการเข้าใช้บริการ  อีกทั้งห้องสมุดยังเป็นศูนย์กลางในการจัดกิจกรรมทางสังคมเพื่อเสริมสร้างศิลปะและวัฒนธรรม  ตลอดจนภูมิปัญญาของสังคมและชุมชน  โดยให้ชุมชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมต่าง ๆ
          ห้องสมุดมีหลายประเภทขึ้นอยู่กับลักษณะและวัตถุประสงค์ที่ให้บริการ  มีทั้งห้องสมุดโรงเรียน  ห้องสมุดมหาวิทยาลัยห้องสมุดเฉพาะของหน่วยงานราชการ บริษัท สมาคมหรือองค์กรต่าง ๆ  ห้องสมุดประชาชนรวมถึงหอสมุดแห่งชาติ  ซึ่งการให้บริการอาจจะเหมือนหรือแตกต่างกันออกไปตามลักษณะและวัตถุประสงค์ของห้องสมุดแต่ละประเภทเช่น ห้องสมุดประชาชน เป็นห้องสมุดที่ให้บริการทรัพยากรสารสนเทศแก่ประชาชนในท้องถิ่นโดยไม่จำกัดวัย ระดับความรู้ เชื้อชาติ ศาสนา ที่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชนแต่ละแห่ง เป็นการส่งเสริมการศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองตลอดชีวิตของประชาชนในชุมชน
          ห้องสมุดประชาชนจังหวัดอุบล ราชธานีได้มีการพัฒนาให้เป็นห้องสมุดที่มีชีวิต  และยกระดับการพัฒนาให้เป็นต้นแบบของแหล่งเรียนรู้ในด้านการทำมาหากินในรูปแบบของ ศูนย์ความรู้กินได้   ซึ่งเหตุผลที่ไม่อาจละความสนใจไปได้เนื่องจากเป็นโครงการนำร่องดำเนินการที่ห้องสมุดประชาชนจังหวัดอุบลราชธานีเป็นแห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทย  โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนอันจะนำไปสู่การสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิตในชุมชนได้อย่างแท้จริง
          ศูนย์ความรู้กินได้  เป็นโครงการความร่วมมือระหว่างสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ องค์การมหาชน หรือ สบร. และกระทรวงศึกษาธิการ  เพื่อพัฒนาห้องสมุดประชาชนให้เป็นแหล่งเรียนรู้เพื่อการทำมาหากิน  ที่ทำหน้าที่กระตุ้นให้ประชาชนได้เข้าถึงองค์ความรู้ที่หลากหลายเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตและการสร้างรายื่ได้อย่างมีศักยภาพ อีกทั้งสนับสนุนให้เกิดกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่มีคุณภาพโดยใช้กระบวนการคัดสรรองค์ความรู้ที่จำเป็นต่อการทำมาหากินบนแนวคิด เศรษฐกิจความคิดสร้างสรรค์  เพื่อสร้างวัฒนธรรมการใช้ ความรู้ เป็น ทุน ในการทำมาหากินนั่นเอง
          'รักการอ่าน รักการเรียนรู้ เพราะความรู้ใช้ทำมาหากินได้ เป็นปรัชญาของศูนย์ความรู้กินได้ เพราะนอกเหนือจากการให้บริการตามบทบาทของห้องสมุดโดยทั่วไปแล้ว ยังมีการให้บริการที่จัดแบ่งเป็นมุมหรือห้องต่าง ๆ เช่น
          ห้องเรียนรู้ตลอดชีวิต  เป็นห้องอเนกประสงค์ที่มีอุปกรณ์พื้นฐานที่จำเป็นสำหรับการประชุมกลุ่มย่อยให้บริการแก่สมาชิกที่มาพบปะสังสรรค์แลกเปลี่ยนความรู้กัน  กล่องความรู้  เป็นกล่องที่รวบรวมข้อมูลที่ได้รับการคัดสรรจากสื่อหลากหลายรูปแบบทั้งหนังสือดีวีดี คำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ  ตัวอย่างวัตถุดิบ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องจัดตามหัวข้อเรื่องอาชีพธุรกิจไว้ในกล่อง เพื่อเป็นแนวทางให้ผู้สนใจได้เริ่มต้นการเข้าถึงองค์ความรู้ได้อย่างสะดวกและเป็นระบบ  ห้องคอมพิวเตอร์และระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต  อำนวยความสะดวกด้านคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ตไร้สายเป็นต้น
          นอกจากนี้ยังมีการอบรม การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีกิจกรรมในวันเสาร์-อาทิตย์เช่น  กระตุ้นยอดขายด้วย Mind Map รวยทะลุเลนส์ จัดร้านให้ได้ล้าน หนังสือทำมือ จัดช่อดอกไม้ เป็นต้น นับจากมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการให้บริการห้องสมุดเป็น ศูนย์ความรู้กินได้  พบว่ามีจำนวนสมาชิกทบทวีเพิ่มขึ้นหลายร้อยเท่าตัวในระยะเวลาเพียงไม่กี่เดือน  นับเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จที่เห็นได้อย่างชัดเจน
          ศูนย์ความรู้กินได้  ของห้องสมุดประชาชนจังหวัดอุบลราชธานี จึงนับเป็นโครงการต้นแบบที่ดีและประสบความสำเร็จเนื่องจากเป็นรูปแบบกิจกรรมที่สอดคล้องกับความต้องการและความสนใจของชุมชนอย่างแท้จริง  จึงต้องขอฝากผู้เกี่ยวข้องได้หยิบยกศูนย์ความรู้กินได้ไปพิจารณาทบทวนและขยายผลไปยังห้องสมุดอื่น ๆ ทั่วประเทศต่อไป.