คอลัมน์: กศน.เพื่อนเรียนรู้: สื่อการศึกษาตลอดชีวิต

          วัทนี จันทร์โอกุล สำนักงาน กศน.
          การศึกษามีความจำเป็นสำหรับบุคคลในทุกช่วงชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย บุคคลมีความสามารถที่จะเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต การศึกษามิได้สิ้นสุดเมื่อบุคคลจบจากโรงเรียนหรือสถาบันการศึกษา การศึกษาตลอดชีวิตเป็นภาพรวมของการศึกษาทั้งหมด ครอบคลุมการศึกษาทุกประเภททุกระดับ
          การศึกษาตลอดชีวิต เน้นความเสมอภาค ความเท่าเทียมกันในโอกาสทางการศึกษาการศึกษาตลอดชีวิตควรมีความยืดหยุ่นหลากหลายรูปแบบและวิธีการ เพื่อเปิดโอกาสให้ทุกคนเรียนรู้ได้ทุกสถานที่ทุกเวลา ควรสร้างแรงจูงใจให้บุคคลเห็นความสำคัญของการเรียนรู้จัดการศึกษาหรือการเรียนรู้ให้ผสมกลมกลืนไปกับการดำเนินชีวิต ให้อิสระแก่บุคคลในการเลือกสิ่งที่ต้องการจะเรียนรู้ สามารถเลือกวิธีเรียนที่เหมาะสมกับความสามารถของตนการศึกษาตลอดชีวิตมุ่งให้บุคคลได้พัฒนาอย่างเต็มศักยภาพ พัฒนาคุณภาพชีวิตและพึ่งตนเองได้ สิ่งที่ให้บุคคลเรียนรู้ควรสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับชีวิต ควรได้รับความรู้และทักษะที่จำเป็นในการดำเนินชีวิตและการประกอบอาชีพ รวมทั้งทักษะในการแสวงหาความรู้ หรือมีเครื่องมือในการแสวงหาความรู้ต่อไป
          การศึกษามิได้เกิดขึ้นได้เฉพาะในสถาบันเท่านั้น แต่สามารถเกิดขึ้นได้ที่บ้าน ที่ทำงาน ศาสนสถาน สวนสาธารณะและในชุมชน เพราะฉะนั้น บ้านและชุมชนจึงเป็นแหล่งการศึกษาตลอดชีวิต และที่สำคัญการศึกษาตลอดชีวิตจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยความร่วมมือกันของทุกฝ่ายทุกแหล่งเรียนรู้รวมทั้งประชาชนในชุมชนในการจัดการศึกษาตลอดชีวิตให้ได้ตามที่กล่าวมา ปัจจัยสำคัญที่เข้ามาเป็นตัวกลางในการจัดการเรียนการสอน และเป็นจุดเชื่อมในการนำความรู้ ความเข้าใจ ทักษะและเจตคติไปสู่ผู้เรียนได้อย่างเป็นรูปธรรมและมีความชัดเจน คือ สื่อการเรียนการสอนแม้ปัจจุบันมีสื่อที่หลากหลายนำเสนอผ่านช่องทางต่างๆ แล้วก็ตาม
          ในความเป็นจริง การจัดบรรยากาศการเรียนรู้ตามหลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 และหลักสูตรอื่นๆ ซึ่งคงมีความจำเป็นที่ผู้สอนหรือผู้ที่เกี่ยวข้องต้องจัดทำสื่อประกอบการเรียนการสอนทุกสาระเนื้อหา เช่นเดียวกันกับสื่อช่องทางอื่นๆ โดยทั่วไป ดังกรณีตัวอย่างการเรียนการสอน เรื่อง การวิจัยอย่างง่าย รายวิชาเลือก วิจัยในอาชีพ วิจัยในบ้าน และวิจัยในชุมชน ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย กำหนดให้มีสื่อการเรียนรู้ที่สำคัญ อาทิ
          บทเรียนสำเร็จรูปเป็นกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่มีการสร้างบทเรียนสำเร็จรูปไว้ล่วงหน้า เพื่อให้ผู้เรียนเรียนรู้ด้วยตนเอง จะเรียนรู้ได้เร็วหรือช้าขึ้นกับความสามารถของแต่ละบุคคล โดยบทเรียนดังกล่าวนำเนื้อหาสาระที่จะให้เรียนมาแบ่งเป็นหน่วยย่อยหลายๆ กรอบเพื่อให้ง่ายต่อการเรียนรู้ แต่ละกรอบจะมีเนื้อหาคำอธิบายและคำถามที่เรียบเรียงไว้ต่อเนื่องกันโดยเริ่มจากง่ายไปหายาก เพื่อมุ่งให้เกิดการเรียนรู้ตามลำดับ มีแบบทดสอบความก้าวหน้าของการเรียน ทั้งนี้ ผู้เรียนสามารถทำการทดสอบก่อนและหลังการเรียน เพื่อตรวจสอบการเรียนรู้ของตนเองได้ทันที รวมทั้งการทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในขั้นตอนสุดท้าย
          บทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอน เป็นกระบวนการดำเนินงานที่ต้องอาศัยการศึกษาวิเคราะห์ ค้นคว้า ทดลอง วิจัย และพัฒนา ประกอบกับการใช้ความคิดสร้างสรรค์อย่างมากโดยเริ่มขั้นตอนตั้งแต่วางแผนการดำเนินงาน วิเคราะห์นโยบาย/ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อสำรวจความต้องการ และความจำเป็นในการใช้สื่อของกลุ่มเป้าหมาย กำหนดกรอบมาตรฐานการเรียนรู้ ศึกษาปัญหาการเรียนการสอน กำหนดชื่อเรื่องและขอบข่ายเนื้อหาในการผลิต รูปแบบ และวิธีการนำเสนอ จัดทำผังงาน ออกแบบภาพและร่างเนื้อหา ผลิตและพัฒนาบทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอน
          บทเรียนโปรแกรมไมโครซอฟต์ เพาเวอร์พอยท์ เป็นโปรแกรมที่มีความสามารถในการสร้างงานนำเสนอได้อย่างสวยงาม น่าสนใจ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้งานหรือเป็นสื่อการศึกษาตลอดชีวิตได้อย่างยอดเยี่ยม และผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่องตลอดเวลา
          บทเรียนปฏิทินการเรียนรู้นับเป็นสื่อการเรียนการสอนที่มีความน่าสนใจ และเป็นสื่อเคลื่อนที่ไปหาผู้เรียนได้ทุกที่ ทุกเวลา และสามารถเรียนรู้ด้วยตนเองบ่อยได้ตามที่ผู้เรียนมีความต้องการอยากเรียนรู้ตลอดชีวิต
          สื่อการศึกษาตลอดชีวิตนับเป็นสื่อที่มีความสำคัญ และเป็นการสื่อสารอย่างง่ายๆสำหรับผู้เรียน ดังที่ยกตัวอย่างมาให้มองเห็นสื่อการศึกษาตลอดชีวิต ดังนั้น ครูผู้สอนและผู้เรียนอาจร่วมกันพัฒนาสื่อการเรียนการสอนตามหลักสูตรและเนื้อหาที่แต่ละคนต้องการให้สวยงามน่าประทับใจ และอยากเรียนรู้ของแต่ละบุคคล หากเกิดการผลิตสื่อการศึกษาตลอดชีวิตเช่นนี้มากๆ การศึกษาตลอดชีวิตจะเป็นวิถีชีวิตของคนในชาติและได้รับโอกาสการศึกษาตลอดชีวิตอย่างทั่วถึงและเท่าเทียมกัน